Rönesans Üzerine

    Rönesans, kelime anlamıyla “yeniden doğuş” demektir. Avrupa'da Orta Çağ sonrasında; siyasi, kültürel, politik, bilim, sanat, mimari ve eğitim alanlarında bir yenilenmeye gidilmiştir. 14. yüzyıl ile 17. yüzyılı kapsayan bu yenilenme süreci de Rönesans dönemi olarak isimlendirilmiştir. Rönesans kelimesi Türkçe ‘de “1. yeniden doğuş, 2. Avrupa'da 15. yy'de başlayan bilim ve sanatta yenilenme dönemi” anlamına gelir.

    Ortaçağ döneminin ardından gelen ve “Aydınlanma Çağı” olarak da bilinen Rönesans döneminde yapılan resimlerin çoğu devrimsel özellikler taşır, sanatçılar altın oranı bu dönemde kullanmaya başlar. Eserlerde kusursuz güzelliğe, ölçülerde uyuma ve matematik gibi unsurlara önem verilmiştir.

    Özellikle hümanizmin bu dönemde güçlenmesiyle günlük yaşama ait konu ve kişiler de resimlerde yer bulmuştur. Dini figürler kutsallıktan biraz olsun uzaklaştırılıp insani yönleri ön plana çıkartılarak resmedilmiştir. Bu dönemde dini figürler daha çok antik figürlere benzer hatta bu etki sadece figürlerde değil, genel kompozisyonda görülür. Resim içerisinde antik yapıların iç ve dış görünümlerine de yer verilir ya da antik dönemde görülen lahit ve diğer taş eserler kompozisyon içinde süsleme unsuru olarak yer alır.

    ————————————————

    *Örneğin Leonardo da Vinci’nin “Son Akşam Yemeği” eserindeki İsa ve havarileri, dini kişiliklerden çok Antik Yunan filozoflarına benzemektedir.

    image

    Leonardo da Vinci. Son Akşam Yemeği (Last Supper) Santa Maria Delle Grazie. Yemekhane Duvarı. Fresko. 1498.

    *Bu tablo Lodovico Sforza tarafından Milano’daki Santa Maria delle Grazie yemekhanesi için ısmarlanmıştır. Leonardo’nun tabloya yorumu daha öncekilerden farklıdır, geleneksel olarak bu sahne Komünyon ayinini vurgulamakta ve İsa’yı ihbar eden Yahuda’yı işaret etmektedir. Leonardo’nun çalışması ise öykünün öncesine gönderme yaparak İsa’nın birinin kendisini ihbar ettiğini bildirmesini betimlemektedir. Daha dramatik bu sahnenin seçilmesindeki amaç kilise ve kurumlarının tehdit altında olduğu bir zamanda Hristiyanlık iletisinin aktarımını güçlendirmektedir. 

    Leonardo, havarileri yaptıkları hareketlere göre üçe ayırmıştır. Yapının kötü adamı Yahuda(Judas), dirseği masada tartışmaların dışında kaldığı görülmektedir. İsa'ya şaşkınlıkla bakan Judas'a baktığınızda sağ elinde tuttuğu para kesesini görebilirsiniz. İşte bu da tablodaki ipuçlarından biridir. Romalılar, ona bu para kesesini ihanet etmesi için vermiş olabilir çünkü ihanetin bir başka göstergesi daha var ki o da; İsa sağ eliyle içeceğine ya da kaseye uzanmaya çalışırken, aynı zamanda Judas'ında uzanmaya çalıştığını görebilirsiniz.

    Lahit ve diğer taş eserler kompozisyon içinde süsleme unsuru olarak kullanılmasına ilişkin bir örnek ise  Raffaello Sanzio tarafından 1511’de yapılmış, Atina Okulu’dur.

    image

    Atina Okulu Raffaello Sanzio tarafından 1511’de yapılmış, Vatikan’daki Apostolik Sarayı’nın duvarlarındaki dört ana freskten biridir. Dört fresk, felsefe, şiir, ilahiyat ve hukuku simgelemektedir. Resim felsefeyi sembolize eder çünkü resmin merkezinde Aristoteles ve Platon bulunur. Yunan Felsefesinin en güzel döneminin bir temsili olan bu resim, Rönesans’ın klasik ruhunu da mükemmel bir şekilde yakalar. 

    ————————————————

    Rönesans klasik dönem heykellerinden de etkilendiği için figürlerin çoğunda o dönemin heykellerinde görülen kontrapost duruş gözlemlenir.

    Kontrapost duruş; statik duran figürlerde hareket etkisini arttırmak amacıyla bir ayağın adım atar gibi önde resmedilmesidir. 

    Sanatçılar bu dönemde anatomiye önem verir ve insanlar kalın, kıvrımlı kıyafetler içinde bile olsalar figürlerin vücut hatlarını vermeye çalışırlar. 

    ————————————————

    Kontrapost duruşa bir örnek olarak

    image

    (1482-86). Sandro Botticelli’s Birth of Venus -contrapposto pose

    Venüs’ün yani bir başka deyişle Aphrodite’nin doğuşunu ileride dönem karşılaştırması için daha detaylı ele alacağım.  Burada net bir kontrapost duruş örneği gözüküyor.

    *Ayrıca bu konuda Andrea Mantegna’nın St. Sebastian resmi de güzel bir örnekmiş.

    ————————————————

    Bu dönemin figürlerindeki önemli bir diğer unsur ise görüldüğü üzere harekettir. Rönesans sanatçısı dini bir olayın en can alıcı anını betimlemek istediğinden teatral ifadelere başvurur. 

    ————————————————

    Mesela yine Botticelli’nin Meryem’e Müjde tablosu buna güzel bir örnektir. 

    image

    “Hristiyanlık’ın önemli konularından biri olan Beşaret, İsa’nın doğumunun Meryem’e müjdelenmesini anlatır.  Eser, ismini de aldığı Floransa’nın Cestello manastırı tarafından sipariş edilmiş olduğu için Cestello Beşareti olarak diğer beşaret resimlerinden ayrılır. Eserde Cebrail’in havadan süzülerek yere, Meryem’in yanına indiği an görülmektedir. Cebrail’in elinde Meryem’in bekareti ve saflığının simgesi olan bir beyaz zambak dalı görünür. Beşaret eserlerinin tipik simgesi olan bu zambağın yanı sıra, Meryem’in önünde açılmış duran kitap (Tevrat) da hikâyeyi açıklayıcı simgelerdendir. Özellikle Beşaret eserlerinde bunlara benzer temel simgeler yoğun biçimde kullanılır (bknz.Beşaret “The Annunciation” – Leonardo da Vinci ve Beşaret “The Annunciation” – Lotto)

    Rönesans’ın en tipik özelliklerinden olan başarılı perspektif kullanımı ressamın seyirciye kademeli olarak sunduğu derinlik görünümü ile verilir. Odanın zeminindeki kırmızı karolar resmin içine doğru gittikçe daralarak seyirciye odanın derinliğini kavratırken, odanın dışına çıkan balkon bir kademe daha ileriye derinlik sağlar. Dışarıda görünen manzaradaki nehir çok uzaktaki dağlara kadar eserde çok daha geniş bir perspektif ve derinlik algısı oluşmasına yardımcı olur. Geri planda görülen tek ağaç, Adem ve Havva’nın işlediği İlk Günah’a “Original Sin” bir göndermedir“

    13.05.2022 02:33, İzmir

    -Hollingsworth, M., Küçükerdoğan, R., & Ergüder, B. (2009). Dünya sanat tarihi. İnkılap Kitabevi

    -Sadık, C. (2022).Uygarlığın ayak izleri batı resim sanatında mitoloji. Epsilon.

    -“Cestello Beşareti via Sanatabasla.com

    -“Kontrapost” via dailyartmagazine.com

    - Raffaello Sanzio Atina okulu via